تَبَّتْ يَدَا أَبِى لَهَبٍ وَتَبَّ ﴿١﴾
• • •
1- “Elleri kurusun Ebû Leheb’in, zaten kurudu da!”
Tebbet Sûresi
سُورَةُ ٱلمسد
بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
Müfessir Seçin
İbn Kesîr Tefsiri
Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm
Tebbet Sûresi'nin TefsiriBu sûre Mekke'de nazil olmuştur.
Buhârî dedi ki: Bize Muhammed bin Selâm anlattı, bize Ebu Muâviye anlattı, bize el-A’meş, Amr bin Mürre’den, o Saîd bin Cübeyr’den, o İbn Abbas’tan rivayet etti ki: Peygamber ﷺ Bathâ’ya (vadiye) çıktı, ardından dağa tırmandı ve:
“Ya sabâhah (Ey ahali, uyanın/toplanın)!” diye seslendi. Bunun üzerine Kureyş onun etrafında toplandı. O da şöyle buyurdu:
“Ben size, düşmanın sabahleyin yahut akşamleyin size saldıracağını haber versem, beni tasdik eder miydiniz?” Onlar: “Evet.” dediler. Bunun üzerine şöyle buyurdu:
“Şüphesiz ben, şiddetli bir azabın öncesinde sizin için bir uyarıcıyım.” Bunun üzerine Ebû Leheb: “Bizi bunun için mi topladın? Helâk olasın!” dedi. Bunun üzerine Allah Teâlâ şu âyetleri indirdi: “Elleri kurusun Ebû Leheb’in, zaten kurudu da!” sûrenin sonuna kadar. Başka bir rivayette ise şöyledir: Ebû Leheb ayağa kalktı, ellerini silkeleyerek: “Günün geri kalanında da helâk olasın! Bizi bunun için mi topladın?” diyordu. Bunun üzerine Allah Teâlâ: “Elleri kurusun Ebû Leheb’in, zaten kurudu da!” âyetini indirdi.Birinci ifade “tebbet yedâ” ona karşı bir beddua; ikinci ifade “ve tebb” ise onun hakkında verilmiş bir haberdir.
Bu Ebû Leheb, Rasûlullah ﷺ’in amcalarından biridir. Asıl adı Abdüluzzâ bin Abdülmuttalib, künyesi ise Ebû Utbe idi. Yüzünün parlaklığı sebebiyle kendisine “Ebû Leheb” denilmiştir.
O, Rasûlullah ﷺ’e son derece eziyet eden, ona karşı şiddetli kin besleyen, onu küçümseyen, kendisini ve dinini değersiz göstermeye çalışan bir kimseydi.
İmam Ahmed dedi ki: Bize İbrâhim bin Ebî’l-Abbas anlattı, bize Abdurrahman bin Ebî’z-Zinâd, babasından nakletti. Babası şöyle dedi: Bana, Benî Deyl kabilesinden ve câhiliye dönemini yaşamış, sonra da Müslüman olmuş olan, Rebîa bin İbâd (veya Abbâd) adındaki bir kişi haber verdi. O şöyle dedi: Câhiliye döneminde, Zülmecâz pazarında Peygamber ﷺ’i gördüm. Şöyle diyordu: “Ey insanlar! ‘Lâ ilâhe illallah’ deyin ki kurtuluşa eresiniz.” İnsanlar onun etrafında toplanmıştı. Arkasında ise yüzü nurlu (parlak), şaşı ve iki örgülü saçlı bir adam bulunuyordu. O şöyle diyordu: “Bu, dininden çıkmış yalancı bir kimsedir.” Peygamber ﷺ nereye giderse onu takip ediyordu. Ben onun kim olduğunu sordum. Dediler ki: “Bu, onun amcası Ebû Leheb’dir.”
Sonra bunu (Ahmed bin Hanbel) Süreyc’den, o İbn Ebî’z-Zinâd’dan, o babasından naklederek zikretti . Ebû’z-Zinâd dedi ki: Ben Rebîa’ya: “O günlerde küçük bir çocuk muydun?” dedim. O şöyle cevap verdi: “Hayır, Allah’a yemin olsun ki o gün ben, su tulumunu sıktığımı ve taşıdığımı idrak edecek yaştaydım.” Bu rivayeti yalnız Ahmed nakletmiştir.
Muhammed bin İshak dedi ki: Bana Hüseyin bin Abdullah bin Ubeydullah bin Abbas rivayet etti. O şöyle dedi: Rebîa b. Abbâd ed-Deylî’yi şöyle derken işittim:
Ben genç bir delikanlı iken babamla birlikteydim. Rasûlullah ﷺ’in kabileleri dolaştığını görüyordum. Arkasında ise şaşı gözlü, güzel yüzlü ve uzun saçlı bir adam bulunuyordu.
Rasûlullah ﷺ her bir kabilenin yanında duruyor ve şöyle diyordu:
“Ey falan oğulları! Şüphesiz ben size gönderilmiş Allah’ın elçisiyim. Size Allah’a kulluk etmenizi, O’na hiçbir şeyi ortak koşmamanızı emrediyorum. Ayrıca beni tasdik etmenizi ve Allah’ın kendisiyle beni gönderdiği görevi yerine getirinceye kadar beni koruyup desteklemenizi istiyorum.”
O sözünü bitirdiğinde, arkasındaki adam şöyle diyordu:
“Ey falan oğulları! Bu adam sizden Lât ve Uzzâ’yı, ayrıca Benî Mâlik b. Ukayş cinlerinden olan müttefiklerinizi terk etmenizi istiyor. Sizi, getirdiği bu bid‘at ve sapıklığa çağırıyor. Sakın onu dinlemeyin ve ona uymayın.” Ben babama: “Bu kimdir?” diye sordum. Babam: “Bu onun amcası Ebû Leheb’dir.” dedi.
Bu rivayeti Ahmed ve Tabarani de aynı lafızlarla rivayet etmişlerdir.
Yüce Allah’ın: “Ebû Leheb’in iki eli kurusun!” buyruğu, Yani: Ziyana uğradı, hüsrana düştü; ameli ve bütün çabası boşa çıktı. “Ve kurudu da!” Yani: Gerçekten onun hüsranı ve helâki kesinleşmiş, gerçekleşmiş ve tahakkuk etmiştir.
قال البخاري حدثنا محمد بن سلام حدثنا أبو معاوية حدثنا الأعمش عن عمرو بن مرة عن سعيد بن جبير عن ابن عباس أن النبي صلى الله عليه وسلم خرج إلى البطحاء فصعد الجبل فنادى "يا صباحاه" فاجتمعت إليه قريش فقال "أرأيتم إن حدثتكم أن العدو مصبحكم أو ممسيكم أكنتم تصدقونى؟ - قالوا نعم قال- فإنى نذير لكم بين يدي عذاب شديد فقال أبو لهب ألهذا جمعتنا؟ تبا لك فأنزل الله "تبت يدا أبي لهب وتب" إلى آخرها. وفي رواية فقام ينفض يديه وهو يقول تبا لك سائر اليوم ألهذا جمعتنا؟ فأنزل الله "تبت يدا أبي لهب وتب" الأول دعاء عليه والثانى خبر عنه فأبو لهب هذا هو أحد أعمام رسول الله صلى الله عليه وسلم واسمه عبد العزي بن عبد المطلب وكنيته أبو عتيبة وإنما سمى أبا لهب لإشراق وجهه وكان كثير الأذية لرسول الله صلى الله عليه وسلم والبغضة له والازدراء به والتنقص له ولدينه. قال الإمام أحمد حدثنا إبراهيم بن أبي العباس حدثنا عبدالرحمن بن أبي الزناد عن أبيه قال أخبرني رجل يقال له ربيعة بن عباد من بني الديل وكان جاهليا فأسلم قال: رأيت النبي صلى الله عليه وسلم في الجاهليه في سوق ذي المجاز وهو يقول "يا أيها الناس قولوا لا إله إلا الله تفلحوا" والناس مجمعون عليه ووراءه رجل وضيء الوجه أحول ذو غديرتين يقول إنه صابئ كاذب يتبعه حيث ذهب فسألت عنه فقالوا هذا عمه أبو لهب ثم رواه عن شريح عن ابن أبي الزناد عن أبيه فذكره قال أبو الزناد قلت لربيعة كنت يومئذ صغيرا؟ قال لا والله إتي يومئذ لأعقل أني أزفر القربة تفرد به أحمد. وقال محمد بن إسحاق حدثني حسين بن عبدالله بن عبيدالله بن عباس قال سمعت ربيعة بن عباد الديلى يقول إنى لمع أبي رجل شاب أنظر إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم يتبع القبائل ووراءه رجل أحول وضيء الوجه ذو جمة يقف رسول الله صلى الله عليه وسلم على القبيلة فيقول "يا بني فلان إنى رسول الله إليكم آمركم أن تعبدوا الله لا تشركوا به شيئا وأن تصدقوني وتمنعوني حتى أنفذ عن الله ما بعثني به "وإذا فرغ من مقالته قال الآخر من خلفه يا بني فلان هذا يريد منكم أن تسلخوا اللات والعزى وحلفاءكم من الجن من بني مالك بن أقيش إلى ما جاء به من البدعة والضلالة فلا تسمعوا له ولا تتبعوه فقلت لأبي من هذا؟ قال عمه أبو لهب رواه أحمد أيضا والطبراني بهذا اللفظ قوله تعالى "تبت يدا أبي لهب" أى خسر وخاب وضل عمله وسعيه "وتب" أي وقد تب تحقق خسارته وهلاكه.